PRAWO AUTORSKIE – można, nie można, trzeba!

Źródło: http://blagers.co/pl/kupilessprzedales-fotografie/

Autor: Oskar Jan Jarzyna

Łamanie prawa autorskiego jest w Polsce popularnym zjawiskiem. Wiąże się to z niewiedzą kupujących jak i samych autorów. Jednak nieznajomość prawa nie zwalnia z jego przestrzegania. Aby uniknąć nieprzyjemności związanych z niedomówieniami, niewiedzą czy nieuczciwością postanowiłem napisać post, w którym krótko i rzeczowo wyjaśnię jakie prawa do utworów ma nabywca i autor.

Wstęp.

W swoim poście będę opierał się na ustawie z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (t.j. Dz. U. z 2006 r. Nr 90, poz. 631 ze zm.) zwanej dalej ustawą link do ustawy Dlaczego? Ponieważ jak jest napisane w ustawie:

Art. 1. 1. Przedmiotem prawa autorskiego jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia (utwór).
2. W szczególności przedmiotem prawa autorskiego są utwory:
(…)
3) fotograficzne;
(…)

Jasno i wyraźnie opisane dlaczego właśnie ta ustawa dotyczy fotografów.

Prawa autorskie dzielą się na dwa rodzaje:
– autorskie prawa majątkowe (to co sprzedajemy/kupijemy – zbywalne)
– autorskie prawa osobiste (to co chroni twórcę – niezbywalne i nie określone w czasie)

Co można robić z zakupioną fotografią?

Wiele osób twierdzi, że po zapłaceniu za zdjęcie może robić z nim co zechce. Oczywiście tak NIE jest. Z zakupionej fotografii możemy się cieszyć i chwalić się tym co zostało na niej ujęte. Jednak należy pamiętać, mimo, iż za nią zapłaciliśmy nie możemy z nią robić cokolwiek zechcemy. Należy ustalić z autorem prawa do publikacji i powielania:

– pola eksploatacji fotografii (Internet, prasa, broszury, plakaty itp.),
– zezwolenie na powielanie (zakup fotografii nie uprawnia nas do dowolnego rozdawania zdjęć. Przykładem są tu zdjęcia np. z wydarzeń jeśli autor wykonał fotografie dla jednego podmiotu nie zezwalając na rozpowszechnianie go wszystkim mediom/osobom biorącym udział w wydarzeniu, przekazując pliki łamiemy prawo)

To co kupujemy lub sprzedajemy określa ustawa:

Rozdział 3 
Oddział 2
Autorskie prawa majątkowe

Art. 17. Jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, twórcy przysługuje wyłączne prawo do korzystania z utworu i rozporządzania nim na wszystkich polach eksploatacji oraz do wynagrodzenia za korzystanie z utworu.

Rozdział 5 
Przejście autorskich praw majątkowych 

Art. 41. 1. Jeżeli ustawa nie stanowi inaczej:
1) autorskie prawa majątkowe mogą przejść na inne osoby w drodze dziedziczenia lub na podstawie umowy;
2) nabywca autorskich praw majątkowych może przenieść je na inne osoby, chyba że umowa stanowi inaczej.
2. Umowa o przeniesienie autorskich praw majątkowych lub umowa o korzystanie z utworu, zwana dalej „licencją”, obejmuje pola eksploatacji wyraźnie w niej wymienione.

Art. 50. Odrębne pola eksploatacji stanowią w szczególności:
1) w zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy utworu, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową;
2) w zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami, na których utwór utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy;
3) w zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny niż określony w pkt 2 – publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym.

Czego nie można robić z zakupioną fotografią?

Zakupionych fotografii nie można m.in. ciąć, kadrować, kolorować, zmieniać czyli po prostu NIE WOLNO ingerować w utwór. ZAWSZE należy podpisywać autora chyba, że ten zażyczy sobie anonimowość. Mówi o tym art.16 ust. 2 i 3 ustawy (patrz poniżej).

Rozdział 3
Treść prawa autorskiego 
Oddział 1
Autorskie prawa osobiste 

Art. 16. Jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, autorskie prawa osobiste chronią nieograniczoną w czasie i niepodlegającą zrzeczeniu się lub zbyciu więź twórcy z utworem, a w szczególności prawo do:
1) autorstwa utworu;
2) oznaczenia utworu swoim nazwiskiem lub pseudonimem albo do udostępniania go anonimowo;
3) nienaruszalności treści i formy utworu oraz jego rzetelnego wykorzystania;
4) decydowania o pierwszym udostępnieniu utworu publiczności;
5) nadzoru nad sposobem korzystania z utworu.

O czym należy pamiętać? Co jeśli naruszone zostało prawo autorskie? 

Naruszanie praw autorskich to przestępstwo a każde wykroczenie wiąże się z odpowiedzialnością karną. Najpierw zajmijmy się tym czego jako autorzy możemy żądać gdy nasze prawa autorskie zostaną naruszone.

Rozdział 8
Ochrona autorskich praw osobistych

Art. 78. 1. Twórca, którego autorskie prawa osobiste zostały zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania. W razie dokonanego naruszenia może także żądać, aby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności aby złożyła publiczne oświadczenie o odpowiedniej treści i formie. Jeżeli naruszenie było zawinione, sąd może przyznać twórcy odpowiednią sumę pieniężną tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę lub – na żądanie twórcy – zobowiązać sprawcę, aby uiścił odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez twórcę cel społeczny.

Rozdział 9
Ochrona autorskich praw majątkowych

Art. 79. 1. Uprawniony, którego autorskie prawa majątkowe zostały naruszone, może żądać od osoby, która naruszyła te prawa:
1) zaniechania naruszania;
2) usunięcia skutków naruszenia;
3) naprawienia wyrządzonej szkody:
a) na zasadach ogólnych albo
b) poprzez zapłatę sumy pieniężnej w wysokości odpowiadającej dwukrotności, a w przypadku gdy naruszenie jest zawinione – trzykrotności stosownego wynagrodzenia, które w chwili jego dochodzenia byłoby należne tytułem udzielenia przez uprawnionego zgody na korzystanie z utworu;
4) wydania uzyskanych korzyści.

2. Niezależnie od roszczeń, określonych w ust. 1, uprawniony może się domagać:
1) jednokrotnego albo wielokrotnego ogłoszenia w prasie oświadczenia odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie lub podania do publicznej wiadomości części albo całości orzeczenia sądu wydanego w rozpatrywanej sprawie, w sposób i w zakresie określonym przez sąd;
2) zapłaty przez osobę, która naruszyła autorskie prawa majątkowe, odpowiedniej sumy pieniężnej, nie niższej niż dwukrotna wysokość uprawdopodobnionych korzyści odniesionych przez sprawcę z dokonanego naruszenia, na rzecz Funduszu, o którym mowa w art. 111, gdy naruszenie jest zawinione i zostało dokonane w ramach działalności gospodarczej wykonywanej w cudzym albo we własnym imieniu, choćby na cudzy rachunek.

Odpowiedź na często nurtujące pytanie: co jeśli ktoś wykorzystał moją fotografię? 

Często zdarza się tak, że portale informacyjne wykorzystują fotografie bez pytania. Wiąże się to ze „świeżością” newsa. Dla nich dobry news to świeży news, czy kto pierwszy ten lepszy. Nie sądzę, że powinniśmy się obrażać na takie postępowanie, wręcz przeciwnie powołując się na art.17 ustawy śmiało możemy poprosić o dane do faktury w celu otrzymania wynagrodzenia za korzystanie z utworu. Pamiętajmy jednak, że zanim przystąpimy do kontaktu z redakcją należy zrobić odpowiednią dokumentację. Tylko nie róbmy z siebie pieniaczy a ludzi szanujących swoją pracę i znających się na rzeczy. Bądźmy spokojni, sensowni, profesjonalni. Mówiąc dokumentacja mam na myśli printscreen i nagranie filmowe zawierające daty i godzinę na portalu czy w komputerze (tzw. dupochron zawsze się przyda). Zdarzyły mi się sytuacje gdzie redakcje płaciły ale był też takie, z którymi zamiast zapłaty umawiałem się na miesięczną promocję mojej strony www w postaci baneru na ich stronie głównej. Barter to też forma zapłaty. Walczmy o swoje. I pamiętajmy, prawo nas chroni:

Rozdział 14
Odpowiedzialność karna 

Art. 115. 1. Kto przywłaszcza sobie autorstwo albo wprowadza w błąd co do autorstwa całości lub części cudzego utworu albo artystycznego wykonania,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 3.

2. Tej samej karze podlega, kto rozpowszechnia bez podania nazwiska lub pseudonimu twórcy cudzy utwór w wersji oryginalnej albo w postaci opracowania, artystyczne wykonanie albo publicznie zniekształca taki utwór, artystyczne wykonanie, fonogram, wideogram lub nadanie.

3. Kto w celu osiągnięcia korzyści majątkowej w inny sposób niż określony w ust. 1 lub ust. 2 narusza cudze prawa autorskie lub prawa pokrewne określone w art. 16, art. 17, art. 18, art. 19 ust. 1, art. 191, art. 86, art. 94 ust. 4 lub art. 97, albo nie wykonuje obowiązków określonych w art. 193 ust. 2, art. 20 ust. 1–4, art. 40 ust. 1 lub ust. 2,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.

Art. 116. 1. Kto bez uprawnienia albo wbrew jego warunkom rozpowszechnia cudzy utwór w wersji oryginalnej albo w postaci opracowania, artystyczne wykonanie, fonogram, wideogram lub nadanie,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

Reasumując:

Artyści zazwyczaj postrzegani są jako ciapy nie potrafiące zadbać o swoje co jest wykorzystane przez nieuczciwych „ludzi biznesu”. Chciałbym by ten post uzmysłowił fotografom, że to co robią jest wartościowe i należy im się za to wynagrodzenie.

Jako użytkownik fotografii masz obowiązek:

1. zapłacenia za wykorzystywaną fotografię, art.17 ustawy (wykupienia licencji do korzystania z utworu, niewywiązania się z tego obowiązku podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2 – art.116 ustawy),
2. wykorzystywania fotografii na ustalonych z autorem polach eksploatacji, twoja licencja na wykorzystywanie fotografii jest ograniczona a jej warunki należy określić z autorem (to, że zapłaciłeś nie oznacza że możesz robić z fotografią cokolwiek zechcesz, art.41 i 50 ustawy),
3. konsultowania zmian z autorem (kadrowanie, kolorowanie, itp.), zmiany jakie chcesz wprowadzić w fotografię musisz skonsultować i poprosić o zezwolenie autora. Nie możesz ingerować w fotografię bez zezwolenia, robiąc to łamiesz prawo. Naruszasz art.16 ustawy, skutki naruszenia opisuje art.115 ust. 3 ustawy w skrócie podlegasz grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku,
4. ograniczenia dysponowania fotografią do podmiotów objętych licencją (nie możesz rozdawać, sprzedawać zakupionych fotografii, patrz punkt 2.),
5. musisz podpisywać autora fotografii, bez względu na to czy zapłaciłeś za zdjęcie czy nie, art.16 ustawy.